މިޒަމާނުގައި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމާއެކު، ކުޑަކުދިންނަށް މޯބައިލް ގޭމްތަކަށް ވަރަށް ފަސޭހައިން ވާސިލުވެވޭ ގޮތް ވަނީ ވެފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުޑަކުދިންގެ މެދުގައި މޯބައިލް ގޭމްތަކަށް ދެވިހިފުމުގެ މައްސަލަ ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އޭޝިއާ ގައުމުތަކުގައި މިކަމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ވަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައެވެ.
އޭޝިއާ ގައުމުތަކުގައި ކުޑަކުދިން މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފާފައިވާ މިންވަރު ދައްކުވައިދޭ ގިނަ ދިރާސާތަކެއް ވަނީ ކުރެވިފައެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރު ޗައިނާގައި ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، 6 އަހަރާއި 18 އަހަރާ ދެމެދުގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން 62 އިންސައްތަ ކުދިން ދުވާލަކު 2 ގަޑިއިރަށްވުރެ ގިނަ ވަގުތު މޯބައިލް ގޭމް ކުޅެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، އިންޑިއާގައި 2022 ވަނަ އަހަރު ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، 10 އަހަރާއި 16 އަހަރާ ދެމެދުގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން 70 އިންސައްތަ ކުދިން ދުވާލަކު މަދުވެގެން 3 ގަޑިއިރު މޯބައިލް ގޭމް ކުޅެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަކީވެސް މި މައްސަލައިން އިސްތިސްނާވެފައިވާ ޤައުމެއް ނޫނެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، 10 އަހަރާއި 18 އަހަރާ ދެމެދުގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން 58 އިންސައްތަ ކުދިން ދުވާލަކު 3 ގަޑިއިރަށްވުރެ ގިނަ ވަގުތު މޯބައިލް ގޭމް ކުޅެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި ދިރާސާއިން ދައްކާގޮތުގައި 15 އިންސައްތަ ކުދިން ދުވާލަކު 5 ގަޑިއިރަށްވުރެ ގިނަ ވަގުތު މޯބައިލް ގޭމް ކުޅެއެވެ.
މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފުމުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި އިޖްތިމާޢީ އަދި ޞިއްޙީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އިޤްތިޞާދަށްވެސް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކުން ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އޭޝިއާ ސަރަޙައްދުގެ ޤައުމުތަކުގައި މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފުމުގެ ސަބަބުން އުފެއްދުންތެރިކަން 12 އިންސައްތައަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މިއީ އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 500 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ގެއްލުމެކެވެ.
2022 ވަނަ އަހަރު ޖަޕާނުގައި ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފާފައިވާ ޒުވާނުންގެ ތެރެއިން 35އ އިންސައްތަ ޒުވާނުން އާއިލާއާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރާ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވެފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، 28 އިންސައްތަ ޒުވާނުން އެއްވެސް އިޖްތިމާޢީ ހަރަކާތެއްގައި ބައިވެރިނުވާކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.
މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފުމުގެ ސަބަބުން ކުދިންނަށް އަންނަ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ބަދަލުތައް ވަރަށް ގިނައެވެ. 2020 ވަނަ އަހަރު ޖަޕާނުގައި ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފާފައިވާ ކުދިންގެ ތެރެއިން 45% ކުދިންނަށް ނިދުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވެއެވެ. އަދި 38 އިންސައްތަ ކުދިންނަށް ސަމާލުކަން ދިނުމުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން، ލޮލުގެ ފެނުމަށް އަސަރުކުރުމާއި، ބުރަކަށީގެ ވޭނާއި، އިނގިލިތަކުގެ ހަރަކާތްތަކަށް އަސަރުކުރުން ފަދަ ޖިސްމާނީ މައްސަލަތައްވެސް ދިމާވެއެވެ.
މޯބައިލް ގޭމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑެވެ. ގޭމް ކުޅުން މަނާކޮށް މައިންބަފައިން ފިޔަވަޅު އެޅުމުން ނުވަތަ ފޯނު ނެގުމުން، ބައެއް ކުދިން ވަރަށް ބޮޑަށް ރުޅިއައިސް، އަނިޔާވެރިވެ، އަދި ބައެއް ފަހަރު އަމިއްލައަށް ގެއްލުން ދިނުމުގެ ޢަމަލުތައް ހިންގައެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު ކޮރެއާގައި ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފާފައިވާ ކުދިންގެ ތެރެއިން 30 އިންސައްތަ ކުދިން، ގޭމް ކުޅުން މަނާކުރުމުން ނުވަތަ ފޯނު ނެގުމުން އަމިއްލައަށް ގެއްލުން ދިނުމުގެ ވިސްނުން އައިސްފައިވާކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.
އެންމެ ނުރައްކާތެރި ކަމަކީ، މޯބައިލް ގޭމުގެ ސަބަބުން އަމިއްލައަށް މަރުވުން އިތުރުވެފައިވާ މިންވަރެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު ތައިލެންޑުގައި ކުރެވު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ފާއިތުވި 5 އަހަރުގެ ތެރޭގައި 13 އަހަރާއި 18 އަހަރާ ދެމެދުގެ ކުދިންގެ މެދުގައި މޯބައިލް ގޭމާ ގުޅުންހުރި އަމިއްލައަށް މަރުވުމުގެ މައްސަލަތައް 27 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައިވެއެވެ. މިއީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފުމުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ކުޑަކުދިންނަށް އެކަނި ކުރިމަތިވާ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ބޮޑެތި މީހުންގެ މެދުގައިވެސް މިކަމުގެ ސަބަބުން ގިނަގުނަ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު ސިންގަޕޫރުގައި ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، 18 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންގެ ތެރެއިން 40 އިންސައްތަ މީހުން ދުވާލަކު 4 ގަޑިއިރަށްވުރެ ގިނަ ވަގުތު މޯބައިލް ގޭމް ކުޅެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން މަސައްކަތުގެ ފެންވަރު ދަށްވުމާއި، އާއިލީ ގުޅުންތަކަށް އަސަރުކުރުން ފަދަ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ.
މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފުމުގެ މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިކަމަށްޓަކައި މައިންބަފައިންނާއި، ސްކޫލްތަކާއި، ސަރުކާރުން އެކުގައި މަސައްކަތްކުރަންޖެހެއެވެ. މައިންބަފައިން ކުދިންނަށް ވަގުތު ދީ، އެހެނިހެން ކުޅިވަރުތަކާއި ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިކުރުވައި، މޯބައިލް ގޭމް ކުޅޭ ވަގުތު މަދުކުރަން މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ. ސްކޫލްތަކުން ކުދިންނަށް މިކަމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ދީ، ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ސަރުކާރުން މިކަމާ ގުޅޭ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތައް ހަރުދަނާކޮށް، މޯބައިލް ގޭމް ކުންފުނިތަކުން ކުޑަކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ގޭމް ތައްޔާރުކުރުމާއި އިޝްތިހާރުކުރުން މަދުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މޯބައިލް ގޭމަށް ދެވިހިފުމުގެ މައްސަލައަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އޭޝިއާ ގައުމުތަކުގައި މިކަމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ވަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުޑަކުދިންނަށާއި ބޮޑެތި މީހުންނަށް ކުރިމަތިވާ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ މައްސަލަތައް ވަރަށް ގިނައެވެ. އެހެންކަމުން، މިކަމަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް އެންމެން އެކުގައި މަސައްކަތްކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
