އާދަމުގެ ދަރިން ދުނިޔެއިން ނުކުންނަން އޮތް މަގަކީ މަރުކަމުގައި ﷲ ތަޢާލާ އިރާދަކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އޭނާ ދުނިޔެއާ އޮތް ގުޅުން ކަނޑާލާ ކަމެކެވެ. ފަހެ، މުއުމިނަކު މަރުވުމުން ދަންނައެވެ. އޭނާގެ އެންމެ އިސްތައްޓެއްގެ މިންވަރުވެސް އެދުނިޔެއަށް އެނބުރި ދިޔުމަށް އޭނާ ނޭދޭނެއެވެ.
މަރަކީ އެއާ ބައްދަލުނުވެ ނުދާނެ މުޞީބާތެކެވެ. އޭގެ ގަދަފަދަކަމުން އެއްވެސް މީހަކަށް މަރުގެ ވޭން ޞިފަކޮށް ނުދެވޭނެއެވެ. ފަހެ، ނާރުތަކާއި މަސްތަކުން އޭނާގެ ރޫޙު ވަކިވެއެވެ. ފަހެ، ގަދަފަދަ ވޭނަކަށް ވުރެ މަރުގެ ވޭން މާ ބޮޑެވެ.
މަރު މަތިން ހަނދާންކުރުންމަތީ ދެމިހުންނަ މީހާ ދަންނައެވެ. އޭނާގެ ހިތް މަޑުމޮޅިވެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ޢަމަލުތައް އިޞްލާޙުވެއެވެ. އަދި ފާފަތަކުން ދުރުހެލިވެއެވެ. އަދި ފަރުޟުތަކަށް ރައްކާތެރިވެއެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ ދަޅަތަކަށް ހެއްލިގެން ނުދެއެވެ. އަދި ނިޢުމަތުގެ ސުވަރުގޭގައި އޭނާގެ ރައްބާ ބައްދަލުވުމަށް އެދިއެދި ހުރެއެވެ.
މަރު ހަނދާން ނައްތާލައިފި މީހާ ދަންނައެވެ. އޭނާގެ ހިތް ހަރުވެއެވެ. އަދި ދުނިޔޭގައި ޤާއިމުވެ ހުރުމަށް އެދެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ޢަމަލުތައް ނުބައި ވެގެންވެއެވެ. އަދި އޭނާގެ އެދުންތައް ގިނަވެގެންވެއެވެ. ފަހެ، އެންމެ މަތިވެރި ނަސޭޙަތަކީ މަރު ހަނދާންކޮށްދިނުމެވެ.
އަބޫ ހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
«أَكْثِرُوا مِنْ ذِكْرِ هَاذِمِ اللَّذَاتِ الْمَوْتِ» [رواه الترمذي والنسائي، وصحَّحه ابنُ حبَّان]
މާނައީ: "ލައްޒަތްތައް ނެތިކޮށްލާ ކަންތަކުގެ މަތިން ގިނައިން ހަނދުމަކުރާށެވެ. (ދަންނާށެވެ.) އެއީ މަރެވެ."
އަބުއްދަރްދާއު رضي الله عنه ވިދާޅުވިއެވެ. "ވާޢިޡަކަށް މަރު ފުދެއެވެ. އަދި ވަކިވަކި ކުރާ އެއްޗަކަށް ޒަމާން ފުދެއެވެ. މިއަދު ތިބޭނީ ގޯތިގެދޮރުގައެވެ. މާދަމާ ކަށްވަޅުގައެވެ." [رواه ابن عساكر]
މަރަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ޢާލަމްތަކުގެ ވެރިރައްބު އެއްކައުވަންތަކޮށް، އެއިލާހަށް އެކަނި އަޅުކަން ޚާލިޞްކޮށް، އެއިލާހާ ޝަރީކުކުރުމުން ދުރުވާށެވެ.
ކުރިން އެނގުމަކާނުލާ، ކަނޑައެޅިފައިވާ އަޖަލު ޖެހުމުން މަރުއައިސް ބައްދަލުކުރާނެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.
﴿وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ﴾ [المنافقون: 11]
މާނައީ: "އަދި ﷲ، އެއްވެސް ނަފްސެއް، އޭގެ އަޖަލު އަންނަހިނދު، ފަހެއް ނުކުރައްވާނެތެވެ. އަދި ﷲ އީ، ތިޔަބައިމީހުންކުރާ ކަންތައް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ."
-- الشيخ علي بن عبد الرحمنالحذيفي – حفظه الله –
--މަސްދަރު: ދިސަލަފިއްޔާ
