އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކުވެސް މަރުދެކެ އިންތިހާއަށް ބިރުގަނެއެވެ. މަރުވެދާނެކަމުގެ ބިރަށް ނުކުރާނެ ކަމެއް ނެތެވެ. ދެވިހިފާފައިވާ ނުބައި އާދަތައްވެސް ހުއްޓައިލައެވެ. ނަމަވެސް ހިތާމައަކީ ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް މަރުވެދާނެކަމަށް ބިރުގަންނައިރުވެސް ފާފަކުރުން ހުއްޓައި ނުލެވޭކަމެވެ. ފާފަކުރުންމަތީގައި ތިމާގެ ފުރާނަ ހިއްޕަވައިފާނެކަމަށް ބިރުނުގަނެވޭކަމެވެ.
މިސާލަކަށް ބަލާށެވެ. ފާހިޝް އަމަލުކޮށްފައި ނުވަތަ މަސްތުވެގެންހުންނަ ޙާލުގައި ގެއަށްދާ މަގުމަތީގައި މަރުވަނީ ކިތައް މީހުންހެއްޔެވެ؟ މަސްތުގެހާލުގައި ނިދާފައި އޮއްވާ މަރުވަނީ ކިތައް މީހުން ހެއްޔެވެ؟ ޤިޔާމަތްވުމުގެ ތާޅަފިލީގެ އަޑަށް އެ އެންމެން ކައްވަޅުންތެދުވާނީ އެގޮތުގައި ނޫންހެއްޔެވެ؟
މަރާއިމެދު الشيخ علي بن عبد الرحمن الحذيفي – حفظه الله ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
މަރަކީ ލައްޒަތުތައް ކަނޑާލާ އެއްޗެކެވެ. އަދި ހަށިގަނޑުގެ ހަރަކާތްތައް ނިމުމަކަށް ގެންނަ އެއްޗެކެވެ. އަދި ޖަމާޢަތާ ވަކިކުރުވާ އެއްޗެކެވެ. އަދި އޭނާގެ އެދުންތަކަށް ހުރަސްއަޅާ އެއްޗެކެވެ. މަރުގެންނެވުމާއި ދިރުއްވުމަކީ އެއިލާހަށް މިލްކުވޮޑިގެންވާ ކަމެކެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.
﴿وَهُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ وَلَهُ اخْتِلَافُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ﴾ [المؤمنون: 80]
މާނައީ: "އަދި ދިރުއްވަނީވެސް، އަދި މަރުގަންނަވަނީވެސް، ހަމަ އެއިލާހެވެ. އަދި ރެޔާއި ދުވާލު ތަފާތުކުރެއްވުން މިލްކުވެގެންވަނީވެސް، އެއިލާހަށެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ނުވިސްނަނީ ހެއްޔެވެ؟"
ދޮރުވާނުންނަކަށް މަރަކަށް ހުރަހެއް ނޭޅޭނެއެވެ. އަދި ފާރަވެރިންނަށްވެސް މަރުން ދިފާއުކޮށެއް ނުދެވޭނެއެވެ. މަރުއައިސް ބައްދަލުކުރުމުން މުދަލާ، ދަރިންނާއި ގާތްމީހުންނަށް އެއްވެސް ކަމެއްކޮށް ނުދެވޭނެއެވެ. އަދި ބޮޑުމީހެއް، ކުޑަކުއްޖެއް، މުއްސަންޖެއް، ފަޤީރެއް، ނުރައްކާތެރިމީހެއް އަދި ނިކަމެއްޗެއްކަމުގައިވިޔަސް މަރުން ސަލާމަތެއް ނުވެވޭނެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.
﴿أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ﴾ [النساء: 78]
މާނައީ: "އުސްވެގެންވާ ގަދަފަދަ ކިއްލާތަކެއްގެ ތެރޭގައި ތިއަބައިމީހުން ތިބިކަމުގައިވިޔަސް، ތިއަބައިމީހުން ތިބި ކޮންމެ ތަނަކުން މަރު، ތިޔަބައިމީހުން އަތުލާނެތެވެ"
އަދިވެސް އެއިލާހު ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.
﴿قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلَاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ﴾ [الجمعة: 8]
މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އެކަމަކުން ތިޔަބައިމީހުން ފިލަންދުވާ މަރު (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެ މަރު ތިޔަބައިމީހުންނާ ބައްދަލުކުރާނެކަން ކަށަވަރެވެ. ދެން ތިޔަބައިމީހުން ރައްދުކުރައްވާހުށީ، ނުފެންނަ ކަންތަކާއި، ފެންނަ ކަންތައް ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހުގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. ފަހެ، އޭރުން ތިޔަބައިމީހުން ކޮށްއުޅުނު ކަންތަކުގެ ޚަބަރު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެއިލާހު އަންގަވާނެތެވެ".
އެންމެ އުފާވެރި ޚަބަރު-
އަނަސް رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ (ޤުދުސިއް ޙަދީޘެއްގައި) ވަޙީކުރެއްވިކަމަށް ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވަނިކޮށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އަޑުއެއްސެވީމެވެ.
"يَا ابْنَ آدَمَ، إِنَّكَ لَوْ أَتَيْتَنِي بِقُرَابِ الأَرْضِ خَطَايَا، ثُمَّ لَقِيتَنِي لَا تُشْرِكُ بِي شَيْئًا، لَأَتَيْتُكَ بِقُرَابِهَا مَغْفِرَةً» [رواه الترمذي، وقال: “حديثٌ حسن”]
މާނައީ: "އޭ އާދަމުގެ ދަރިޔާއެވެ! ބިންފުރޭހާ ފާފަތަކާއިގެން ތިމަންއިލާހުގެ ޙަޟްރަތަށް ތިބާ އައިކަމުގައިވިޔަސް، ތިމަންއިލާހާ ޝަރީކުކޮށްފައިނުވާނަމަ، ބިން ފުރޭހާ ފާފަފުއްސެވުން ގެނެސްދެއްވާހުށީމެވެ."
މަރަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ޙައްދުތަކާއި ފަރުޟުތަކަށް ރައްކާތެރިވާށެވެ. އަދި ބޮޑެތި ފާފަތަކުން ދުރުހެލިވާށެވެ.
﴿إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيمًا﴾ [النساء: 31]
މާނައީ: "ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެކަންކަން ނަހީކުރައްވާފައިވާ ބޮޑެތި ފާފަތަކުން ތިޔަބައިމީހުން ދުރުހެލިވެ ތިބޭނަމަ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުދިކުދި ފާފަތައް ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން، ތިމަންއިލާހު ފުއްސަވާ ހުށީމެވެ. އަދި، މާތްވެގެންވާ ތަނަކަށް، (އެބަހީ: ސުވަރުގެޔަށް) ތިމަންއިލާހު، ތިޔަބައިމީހުން ވައްދަވާހުށީމެވެ."
އަދި ވަސިއްޔަތް ލިޔެ މަރަށް ތައްޔާރުވާށެވެ. އެކަމަށް ފަރުވާކުޑަ ނުކުރާށެވެ.
އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ކޮންމެ ވަޤުތެއްގައިވެސް މަރު އަތުވެދާނެކަން ދަނެ އެކަމަށް ތައްޔާރަށް ހުންނާށެވެ.
* ހެޔޮކަމުގައި ވަނިކޮށް މަރާ ބައްދަލުކުރިމީހަކަށް ބާއްޖަވެރިކަން ހުއްޓެވެ.
އަބާއްޖަވެރިކަމަކީ މަރުގެ މަތިން ހަނދުމަ ނައްތާލުމެވެ. އަދި އެއަށް ތައްޔާރުވުން ދޫކޮށްލުމެވެ. އަދި ކެރުންތެރިކަމާއެކު ފާފަތައް ކުރުމެވެ. އަދި ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުން ދޫކޮށްލުމެވެ. އަދި ޙުރުމަތްތެރިވެގެންވާ ލޭ އޮހޮރާލާ އަނިޔާވެރިވުމެވެ. އަދި ޙަރާމް މުދަލުގައި ހިފުމެވެ. އަދި އަޅުތަކުންގެ ޙައްޤުތައް ނަގާލުމެވެ. އަދި ޙަރާމް ލައްޒަތުތަކުގައި ޝަހުވަތްތަކުގައި ޣަރަޤުވުމެވެ. އެއީ އޭނާގެ ގާތަށް މަރުއަތުވެއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ. އޭރުން ހިތާމަކުރުމަކުން ވާނޭ ފައިދާއެއް ނެތެވެ. އަދި އަޖަލަކީ ފަސްކުރެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.
﴿حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ [99] لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ [100]﴾ [المؤمنون: 99، 100]
މާނައީ: "އެއުރެންކުރެ މީހެއްގެ ގާތަށް މަރު އަތުވެއްޖައުމަން ދާނދެނެވެ. އެހިނދު އޭނާ ބުނެތެވެ. އަޅުގެ ވެރިރައްބު! ތިމަންއަޅާ (ދުނިޔޭގެ ޙަޔާތަށް) އަލުން އަނބުރައި ފޮނުއްވާނދޭވެ! [99] (އެއީ) ތިމަން ފަހަތަށް ދޫކުޅަ ކަންތަކުގައި ޞާލިޙު ޢަމަލު ކުރުމުގެ އެދުމުގައެވެ. ހަމަހިލާ އެހެންނަކުން ނުވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެއީ އޭނާ ބުނެލާ ބަހެކެވެ. އަދި އެއުރެންގެ ފަހަތުގައިވަނީ ފަރުދާއެކެވެ. އެއުރެން އަލުން ދިރުމަކަށް ފޮނުއްވާ ދުވަހަށްދާނދެނެވެ."
މަރުވުމަށްފަހު ޤިޔާމަތް ދުވަހު ހިތާމަވެރިކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.
﴿وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ (55) أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ (56) أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدَانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (57) أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (58) بَلَى قَدْ جَاءَتْكَ آيَاتِي فَكَذَّبْتَ بِهَا وَاسْتَكْبَرْتَ وَكُنْتَ مِنَ الْكَافِرِينَ﴾ [الزمر: 55- 59]
މާނައީ: "އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރައްބުގެ ޙަޟްރަތުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ބާވައިލެއްވި އެންމެމޮޅު ވަޙީއަށް (އެބަހީ: ޤުރުއާނަށް) ތިޔަބައިމީހުން ތަބާވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުވެސްއެނގި ތިއްބައި، ކުއްލިޔަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޢަޛާބު އައުމުގެ ކުރިންނެވެ. [55] ﷲ ގެ ފަރާތަށް (އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތަކުގައި) މިއަޅާ ފަރުވާކުޑަކުރި ކަމަށްޓަކައި، މިއަޅާޔަށްހުރި ހިތާމައިގެ ބޮޑުކަމާއޭ ތިޔަބައިމީހުންކުރެ މީހަކަށް ބުނަންޖެހިދާނެތީއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، މިއަޅާވީ (ދީނަށް) ފުރައްސާރަކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ. [56] ނުވަތަ ﷲ މިއަޅާޔަށް ތެދުމަގު ދެއްކެވިނަމަ، މިއަޅާވީހީ، ތަޤުވާވެރިންގެ ތެރެއިންކަން ކަށަވަރޭ އެމީހަކު ބުނަންޖެހިދާނެތީއެވެ. [57] ނުވަތަ އެމީހަކަށް ޢަޛާބު ފެނިގެން އަންނަހިނދު، މިއަޅާޔަށް އަދި އެއްފަހަރު (ދުނިޔެއަށް) ރުޖޫޢަވުމެއް ލިބޭނެނަމައޭ ބުނަންޖެހިދާނެތީއެވެ. ފަހެ، އޭރުން ތިމަންއަޅާ ވާހުށީ، އިޙްސާންތެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ. [58] އެހެންނަކުންނޫނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންއިލާހުގެ އާޔަތްތައް ކަލޭގެ ގާތަށްއައެވެ. ފަހެ، ކަލޭ އެ އާޔަތްތައް ދޮގުކުރީމުއެވެ. އަދި ބޮޑާވެގަތީމުއެވެ. އަދި ކަލޭވީ، ކާފިރުންގެ ތެރެއިންނެވެ." "59"
